Mấy ngày nay không hiểu sao mình bỗng nhớ tới bài Gia huấn ca của Nguyễn Trãi "Dạy con ở cho có đức" học hồi lớp 6 hay lớp 7 và cảm thấy thật hay và thấm thiá. Khi chuyện mới mình bắt đầu quên trước quên sau, mà chuyện cũ lại nhớ rõ, là dấu hiệu bất di bất dịch của tuổi già !

DẠY CON Ở CHO CÓ ĐỨC

Lấy điều ăn-ở dạy con,
Dẫu mà gặp tiết nước non chuyển-vần.
Ở cho có đức có nhân,
Mới mong đời trị được ăn lộc trời.
Thương người tất tả ngược xuôi,
Thương người lỡ bước, thương người bơ vơ.
Thương người ôm giắt trẻ thơ,
Thương người tuổi-tác già-nua bần-hàn.
Thương người quan-quả cô-đơn
Thương người lỡ bước lầm-than kêu đường.
Thấy ai đói-rách thì thương,
Rách thường cho mặc, đói thường cho ăn.
Thương người như thể thương thân,
Người ta phải bước khó-khăn đến nhà.
Đồng tiền bát gạo mang ra,
Rằng đây « cần-kiệm » gọi là làm duyên.
May ra ở chốn bình-yên,
Còn người tàn-phá chẳng nên cầm lòng.
Tiếng rằng : ngày đói tháng đông,
Thương người bớt miệng bớt lòng mà cho.
Miếng khi đói, gói khi no,
Của tuy tơ-tóc, nghĩa so nghìn trùng.
Của là muôn sự của chung,
Sinh không, thác lại tay không có gì.
Ở sao phải có nhân nghì,
Thơm danh vả lại làm bia miệng người.
Hiền-lành lấy tiếng với đời,
Lòng người yêu-mến, là trời độ ta.
Tai-ương hoạn-nạn đều qua,
Bụi trần giũ sạch thật là từ đây.
Vàng tuy trời chẳng trao tay,
Bình-an hai chữ xem tày mấy mươi.
Mai sau bạc chín tiền mười,
Sống lâu ăn mãi của đời về sau.
Kìa người ăn-ở cơ cầu,
Ở thì chẳng biết về sau phòng mình,
Thấy ai đói-rách thì khinh,
Cách nào là cách ích mình thì khen.
Hứng tay dưới, với tay trên,
Lọc-lừa từng tí, bon-chen từng đồng !
Ở thì phất giấy đan lồng,
Nói thì mở miệng như rồng như tiên.
Gan thì quá ngỡ sắt đèn,
Miệng thơn-thớt nghĩ rơi tiền-bạc ra.
Mặt lành khéo nói thật-thà,
Tưởng như xẻ cửa xẻ nhà cho nhau.
Ở nào mùi-mẽ chi đâu,
Như tuồng cuội đất giấu đầu hở đuôi.
Nói lời lại nuốt lấy lời,
Một lưng bát xáo mười voi chưa đầy.
Cho nên mới phải lúc này :
Cửa-nhà tàn-phá phút rày sạch trơn.
Kẻ thì mắc phải vận nàn,
Cửa-nhà một khắc lại tàn như tro.
Kẻ thì phái lính, phái phu,
Đem mình vào chốn quân-gia trận tiền.
Kẻ thì mắc phải dịch-ôn,
Kẻ thì thủy-hỏa gian-nan kia là !
Thấy người mà phải lo ta,
Sờ-sờ trước mắt thực là thương thay.
Khuyên ai chớ bắt-chước rày,
Ở lòng nhân-nghĩa cho đầy mới khôn.
Lời cha dạy-bảo nỉ-non,
Trước sau ghi-chép khuyên con nghe lời.
Nghe thì mới phải là người,
Chẳng nghe thì cũng là đời bỏ đi.